Zaanse Schans

De Zaanse Schans is een unieke woon- en werkbuurt vol werkende molens, oude ambachten, bijzondere musea en prachtige groene houten huisjes. Beleef, proef en ruik de sfeer uit de 18e en 19e eeuw. De volgende molens staan nog fier overeind:

  • De gekroonde Poelenburg
  • Het jonge Schaap
  • Verfmolen de Kat
  • Oliemolen de zoeker
  • Specerijen molen de Huisman

De Gekroonde Poelenburg is een houtzaagmolen van het type paltrok, waarvan er ooit tweehonderd in de Zaanstreek hebben gestaan. Paltrokmolens hebben aan drie kanten een open werkvloer en vaak een donker, geteerd, molenlijf. Bij het kruien (op de wind draaien) wordt de hele molen over een rolring rondgedraaid. De paltrok wordt daarom een onderkruier genoemd. Dit in tegenstelling tot de bovenkruiers waarvan alleen de kap met de wieken draait. De Gekroonde Poelenburg werd gebouwd in 1869 in Koog aan de Zaan ter vervanging van een soortgenoot die moest verdwijnen voor de aanleg van de spoorlijn Amsterdam-Alkmaar. In 1904 moest de molen opnieuw plaatsmaken en werd hij verplaatst naar een plek aan De Gouw in Zaandam-Oost. In 1963 tenslotte werd hij opnieuw afgebroken en herbouwd op de Zaanse Schans.

De bovenkruiende Houtzaagmolen Het Jonge Schaap is de nieuwste aanwinst op de Zaanse Schans. Deze molen uit het toenmalige Westzijderveld werd in 1942 gesloopt. Aan de hand van tekeningen en met behulp van moderne computertechnieken kon met de herbouw worden gestart. Dit ruim 1,9 miljoen euro kostende project is uitgevoerd door Vereniging de Zaansche Molen en de speciaal voor dit doel opgerichte Stichting Het Jonge Schaap. In 2006 is de bouw gestart en in februari en maart 2007 zijn onder grote belangstelling de kap en de wieken geplaatst. De bouw van Het Jonge Schaap is in september 2007 gereed gekomen. Bijzonder is dat molen Het Jonge Schaap ook toegankelijk is voor minder-validen.

Verfmolen De Kat verrees tussen 1646 en 1696 aan de Kalverringdijk op de Zaanse Schans. In 1782 werd de molen verwoest door een brand, maar spoedig daarna weer opgebouwd. In mei 1960 zette men de boven-achtkant van verfmolen De Duinjager op de oude schuren van De Kat. De Duinjager moest wegens de uitbreiding van Zaandam van zijn oorspronkelijke plek verdwijnen. In verfmolen De Kat, inmiddels een rijksmonument, worden nu weer grondstoffen verwerkt tot pigmenten voor de ambachtelijke productie van verf.

Oliemolen De Zoeker werd in 1672 gebouwd op het Westzijderveld te Zaandijk. Vermoedelijk had de molen er toen al 62 zware dienstjaren opzitten als poldermolen. De Zoeker werd lang als oliemolen gebruikt, maar is in 1891 omgebouwd tot verfmolen. Tien jaar later heeft men er weer een oliewerk geïnstalleerd om opnieuw oliehoudende zaden te kunnen verwerken. Tot 1940 werd er nog cacaoafval verwerkt, maar daarna stond de molen stil en leek De Zoeker ten dode opgeschreven. In het begin van de jaren vijftig stelde de gemeente Zaandijk de toekomst van De Zoeker veilig door de molen aan te kopen. In 1958 draaide De Zoeker weer zoals het hoorde: als oliemolen.

In 1968 is de molen op spectaculaire wijze verplaatst naar de Zaanse Schans. De achttien ton wegende achtkant werd in zijn geheel over de bovenleidingen van de spoorbaan getild en overgevaren naar de oostelijke oever van de Zaan. Daar werd het molenlijf geplaatst op de inmiddels gereed gemaakte onderbouw, op de plek waar ooit molen De Wind was afgebrand. Het transport en de plaatsing namen een dag en een nacht in beslag. Enkele maanden later was de molen weer klaar voor gebruik. In De Zoeker, inmiddels rijksmonument, wordt nu nog steeds olie geslagen uit zaden.

Snuifmolen De Huisman (1786) en specerijenmolen Indie's Welvaren (1908) stonden vlak bij elkaar, tot zij moesten wijken voor de stadsuitbreiding van Zaandam. De Huisman werd in 1955 verplaatst naar de Zaanse Schans en kreeg daar het maalwerk van Indie's Welvaren. De geschiedenis van twee molens is samengesmolten in specerijenmolen De Huisman.

Specerijenpakhuis Indie's Welvaren is een modern bedrijf in een eeuwenoud jasje. Met de geur van vers gemalen specerijen, het schudden van de werkende molen en het interieur van een authentieke winkel,gaat men terug in de tijd. Ontdek de wereld van smaken en geuren.


Bron: www.zaanseschans.nl